Güven, “söz verdim” demekle değil, o sözü her gün tutmakla başlıyor. Çocuklar ise güvenirken sözlerin yanı sıra ebeveyn davranışları da dikkate alıyor.
Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hamidiye Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Prof. Vefik Arıca, çocukla güven duygusunun nasıl kurulduğunu, zedelenmesi durumunda ebeveyn tarafından nasıl onarılabileceğini anlattı.
Güvenin Temeli Tutarlılık
Bir çocuk için sevgi ve tutarlılık onun dünyayı tahmin edilebilir bir yer olarak algılamasını sağlıyor. Prof. Vefik Arıca, “Güvenin çekirdeğini sevgiye eşlik eden tutarlılık oluşturuyor. Bebeklikte karşılıklı etkileşim döngüleri, güvenin biyolojik temelini oluşturur. Çocuk bir sinyal verdiğinde zamanında ve uygun yanıt alırsa, beyninde güveni temsil eden sinir ağları güçlenir. Bu döngüler ne kadar sık ve öngörülebilir olursa, gelecekteki ilişkilerde güven o kadar sağlam olur. Bir bebek ağladığında ‘nasıl olsa susar’ deniyorsa, çocuk beyninde ‘ses versem duyulmam’ inancı geliştirir. Oysa her yanıt, çocuğun kalbine görünmez bir güven duvarı örer.” diye belirtti.
Çocuğun Güveni Tekrar Nasıl Kazanılır?
Çocuğun kırılan güveninin zaman ve tutarlılık ile geri dönebileceğini ifade eden Prof. Vefik Arıca, “Buna ‘rupture–repair’, yani kopma ve onarım denir. Hatanın fark edilmesi, özür, telafi ve en önemlisi davranışta sürdürülebilir değişim, çocuğun içsel güvenini yeniden örer. Bir özür kelimesi yeterli değildir; çocuk değişimi davranışta gördüğünde kalbi yeniden güvenmeye başlar.” dedi.
Ebeveynlerin Güvensizliğe Neden Olan Hataları
Çocukların güveni çoğu zaman büyük travmalarla değil, küçük tutarsızlıklarla zedeleniyor. Bir söz verip unutan ebeveyn, sevgisini bazen “koşullu” hale getiriyor.
Prof. Arıca, “Ebeveynin telefona dalması, çocuğun etkileşim girişimlerini böler. Çocuk o anda görülmediğini hisseder. Bu durum davranışsal ve duygusal sorunlarla yakından ilişkilidir. Sadece çocuğun değil, ebeveynin de ekranına sınır koyması gerekiyor. Türkiye’de 6–15 yaş arası çocukların yüzde 91’i internet kullanıyor. Yatakta ve yemek sırasında ekran yok; birlikte izleme, aile medya planı şart. Çünkü güven, birlikte geçirilen dikkatli anlarda büyür.” diye hatırlattı.
Güven Eksiliği Ne Tür Sorunlara Yol Açar?
Bir çocuk, ebeveynine güvenmediğinde yalnızca ailesinden değil, dünyadan da uzaklaşabiliyor. Bu duygusal kopukluk, ilerleyen yaşlarda anksiyete, depresyon ve ilişki sorunlarına dönüşüyor.
Erken dönemde zedelenen güvenin, beynin stres yanıt sistemini etkilediğini belirten Prof. Arıcı, “Güvensiz bağlanma, duygusal düzenleme güçlüğüyle birlikte seyreder. Bu da ergenlikte ve yetişkinlikte depresyon, anksiyete ve ilişki bağımlılıklarına zemin hazırlar.” dedi.
Güven Duygusu Nasıl Onarılır?
Prof. Arıca, ailenin çocuğun kırılan güveni onarmak için yapması gerekenleri şöyle anlattı: “Açık özür ve ardından somut bir onarım planı. ‘Sözümü tutmadım, bundan sonra tutacağım’ deyip bunu davranışla göstermek. Her gün 10–15 dakika cihazsız, çocuk liderliğinde oyun oynamak bile güveni güçlendirir. Çünkü o anlarda çocuk, ‘ben önemseniyorum’ duygusunu hisseder.
Ebeyenin çabasının yetersiz olduğu uzun süren sessizlik, içe kapanma, okul başarısında düşüş ya da evde gerginlik gibi durumlarda bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına başvurmak gerekiyor. Seçici konuşmamazlık gibi durumlarda erken dönemde uygulanan davranışçı yaklaşımlar, çocuğun yeniden güven kurmasını hızlandırıyor.”
